Dữ liệu khách hàng: tài sản lớn nhất và cũng là rủi ro lớn nhất của ngân hàng số

Nếu ngân hàng truyền thống được xây dựng trên nền tảng vốn và mạng lưới chi nhánh, thì ngân hàng số được định hình bởi dữ liệu. Mỗi giao dịch, mỗi hành vi trên ứng dụng, mỗi lần tương tác với hệ thống đều để lại dấu vết dữ liệu. Theo thời gian, những dấu vết này tích tụ thành một bức tranh toàn cảnh về khách hàng, có giá trị không kém bất kỳ tài sản hữu hình nào.

Chính vì vậy, trong cuộc đua ngân hàng số, dữ liệu thường được nhắc đến như “vũ khí chiến lược”. Ngân hàng nào hiểu khách hàng sâu hơn, phân tích nhanh hơn và ra quyết định chính xác hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít tổ chức tài chính đang đứng trước một nghịch lý: dữ liệu ngày càng nhiều, nhưng khả năng khai thác hiệu quả lại không tương xứng, thậm chí tạo ra những rủi ro khó kiểm soát.

Vấn đề bắt đầu từ cách dữ liệu được thu thập và quản lý. Trong giai đoạn tăng trưởng nóng, nhiều ngân hàng số ưu tiên mở rộng người dùng, thu thập dữ liệu ở mọi điểm chạm mà chưa kịp xây dựng một kiến trúc dữ liệu thống nhất. Dữ liệu bị phân mảnh giữa các hệ thống, lưu trữ rời rạc, thiếu chuẩn hóa. Khi quy mô còn nhỏ, điều này chưa bộc lộ rõ ràng. Nhưng khi số lượng khách hàng lên đến hàng triệu, sự thiếu nhất quán nhanh chóng trở thành rào cản lớn cho vận hành và quản trị rủi ro.

Dữ liệu phân mảnh khiến AI và các hệ thống phân tích không thể phát huy hết hiệu quả. Những mô hình chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận hay cá nhân hóa sản phẩm chỉ tốt khi được “nuôi” bằng dữ liệu sạch, đầy đủ và liên thông. Ngược lại, dữ liệu kém chất lượng có thể dẫn đến các quyết định sai lệch, làm gia tăng rủi ro tín dụng hoặc tạo ra trải nghiệm khách hàng không nhất quán.

Không dừng lại ở hiệu quả kinh doanh, dữ liệu còn là vấn đề sống còn về mặt an toàn và uy tín. Trong môi trường số, chỉ một sự cố rò rỉ dữ liệu cũng có thể làm lung lay niềm tin mà ngân hàng dày công xây dựng. Đối với ngân hàng số – nơi không có giao dịch trực tiếp để “chữa cháy” bằng mối quan hệ con người – niềm tin số đóng vai trò then chốt. Một khi niềm tin bị tổn hại, chi phí để khôi phục có thể lớn hơn rất nhiều so với lợi ích mà dữ liệu mang lại.

Nhận thức rõ điều này, một số ngân hàng số tại Việt Nam đã bắt đầu chuyển trọng tâm từ “thu thập dữ liệu càng nhiều càng tốt” sang “quản trị dữ liệu có kỷ luật”. Trong số đó, Cake by VPBank là một ví dụ đáng chú ý khi lựa chọn xây dựng hạ tầng dữ liệu song song với hạ tầng giao dịch ngay từ đầu.

Việc làm chủ core banking và core thẻ cho phép Cake kiểm soát toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ khâu phát sinh, xử lý, lưu trữ đến khai thác. Dữ liệu không bị chia cắt giữa các nhà cung cấp khác nhau, mà được tập trung trong một kiến trúc thống nhất. Điều này tạo nền tảng để ngân hàng triển khai các mô hình AI một cách xuyên suốt, thay vì chỉ ở từng khâu riêng lẻ.

Ở góc độ vận hành, dữ liệu tập trung giúp Cake theo dõi hành vi khách hàng theo thời gian thực. Mỗi thay đổi nhỏ trong cách người dùng giao dịch đều có thể được ghi nhận và phân tích, từ đó hỗ trợ điều chỉnh sản phẩm hoặc chính sách phù hợp. Điều này đặc biệt quan trọng với ngân hàng số, nơi hành vi khách hàng thay đổi nhanh và khó đoán hơn so với mô hình truyền thống.

Ở góc độ quản trị rủi ro, dữ liệu đóng vai trò như “hệ thống cảnh báo sớm”. Thay vì chờ đến khi nợ xấu phát sinh, ngân hàng có thể nhận diện những dấu hiệu bất thường ngay từ giai đoạn đầu, thông qua các mô hình phân tích hành vi. Cách tiếp cận này giúp chuyển dịch từ quản trị rủi ro phản ứng sang quản trị rủi ro chủ động – yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng bền vững.

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự trở thành tài sản khi được sử dụng đúng mục đích và trong khuôn khổ rõ ràng. Việc khai thác dữ liệu khách hàng luôn đi kèm với yêu cầu cao về bảo mật và tuân thủ. Các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thông tin, xác thực sinh trắc học hay xác thực không mật khẩu không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn là “cam kết ngầm” của ngân hàng đối với khách hàng về cách dữ liệu của họ được bảo vệ.

Trong bối cảnh các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng chặt chẽ, ngân hàng số không thể xem nhẹ yếu tố này. Một hệ thống dữ liệu mạnh không chỉ cần thông minh, mà còn phải minh bạch và có khả năng kiểm soát. Khách hàng ngày nay không chỉ quan tâm đến tiện ích, mà còn đặt câu hỏi dữ liệu của họ được sử dụng như thế nào và vì mục đích gì.

Thách thức lớn nhất nằm ở việc cân bằng giữa khai thác và bảo vệ dữ liệu. Khai thác quá mức có thể xâm phạm quyền riêng tư và làm xói mòn niềm tin. Ngược lại, bảo thủ quá mức có thể khiến ngân hàng bỏ lỡ cơ hội tối ưu hóa sản phẩm và dịch vụ. Do đó, năng lực quản trị dữ liệu đang trở thành một năng lực cốt lõi, không kém gì vốn hay công nghệ.

Nhìn rộng hơn, cuộc đua ngân hàng số tại Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới, nơi dữ liệu không còn là lợi thế ngắn hạn mà là bài toán dài hạn. Những ngân hàng có khả năng xây dựng kiến trúc dữ liệu bền vững, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ, con người và quy trình, sẽ có khả năng mở rộng quy mô mà không đánh đổi sự an toàn.

Trong bức tranh đó, dữ liệu vừa là cơ hội, vừa là phép thử cho năng lực quản trị của mỗi ngân hàng. Với những tổ chức xem dữ liệu là nền móng thay vì công cụ marketing, dữ liệu sẽ trở thành động lực tăng trưởng bền vững. Ngược lại, với những ngân hàng chỉ chạy theo số lượng người dùng mà thiếu kỷ luật dữ liệu, rủi ro sẽ tích tụ theo thời gian và bộc lộ khi thị trường bước vào giai đoạn khó khăn hơn.

Cuối cùng, ngân hàng số không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay AI, mà là câu chuyện của cách dữ liệu được sử dụng để tạo ra giá trị thực. Khi thị trường ngày càng trưởng thành, chính năng lực quản trị dữ liệu sẽ quyết định ngân hàng nào đủ sức đi đường dài, và ngân hàng nào sẽ bị bỏ lại phía sau trong quá trình thanh lọc tất yếu của ngành.

Minh Châu